Πολιτισμός
Από τις απαρχές της ανθρωπολογίας έως σήμερα, ο όρος «πολιτισμός» έχει χρησιμοποιηθεί για να περιγράψει τόσο τις υψηλές μορφές τέχνης, όσο και το σύνολο των καθημερινών συνηθειών και νοημάτων, που διαμορφώνουν την ανθρώπινη κοινωνική ζωή.
Με πιο απλά λόγια, πολιτισμός είναι το σύνολο των τρόπων με τους οποίους μια κοινωνία νοηματοδοτεί τον κόσμο γύρω της. Περιλαμβάνει όσα κάνουμε, σκεφτόμαστε, λέμε, τραγουδάμε, νιώθουμε και μεταδίδουμε.
Κύριες Κατηγορίες του Πολιτισμού
1. Ο Υλικός Πολιτισμός αφορά στα απτά, φυσικά ή τεχνολογικά τεκμήρια ενός πολιτισμού, όπως αρχιτεκτονικά έργα, μνημεία, έργα τέχνης, ενδύματα, εργαλεία, σκεύη, έγγραφα, και άλλα μουσειακά αντικείμενα.
2. Ο Άυλος Πολιτισμός περιλαμβάνει τις μη υλικές μορφές πολιτισμικής έκφρασης και κατηγοριοποιείται σε 5 πεδία:
- προφορικές παραδόσεις και εκφράσεις (γλώσσα, παραμύθια, μύθοι και διηγήσεις)
- επιτελεστικές τέχνες (χορός, μουσική, λαϊκό θέατρο)
- κοινωνικές πρακτικές (τελετουργίες, εορταστικές εκδηλώσεις, λαϊκά δρώμενα)
- γνώσεις και πρακτικές που αφορούν τη φύση και το σύμπαν (παραδοσιακές καλλιέργειες, εθνοβοτανική γνώση)
- τεχνογνωσία παραδοσιακής χειροτεχνίας (υφαντική, αγγειοπλαστική, ξυλοναυπηγική)
3. Η Φυσική Κληρονομιά αφορά φυσικά τοπία ή στοιχεία που έχουν πολιτιστική, πνευματική ή/και ιστορική αξία για μια κοινότητα. Περιλαμβάνει:
- ιερά δάση, βουνά ή πηγές
- γεωμορφές που σχετίζονται με θρύλους ή παραδόσεις
- πολιτιστικά τοπία (π.χ. παραδοσιακές γεωργικές περιοχές, μνημειακά τοπία)
- φυσικά οικοσυστήματα συνδεδεμένα με ανθρώπινες πρακτικές και κοσμοαντιλήψεις
Από το 2003, η UNESCO αναγνωρίζει την Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά ως κεντρικό πυλώνα της πολιτισμικής ταυτότητας, ενώ παράλληλα προστατεύει τόσο τα Μνημεία Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς, όσο και τα Μνημεία Παγκόσμιας Φυσικής Κληρονομιάς, υπογραμμίζοντας τη σημασία της αρμονικής συνύπαρξης πολιτιστικών και φυσικών αξιών.
Πολιτισμός: πολυσήμαντος και πολυδιάστατος
Ο πολιτισμός δεν περιορίζεται σε μία στενή ή ελιτίστικη αντίληψη. Αντιθέτως, οφείλουμε να αναγνωρίζουμε τη σύνθετη φύση του και να τον αντιμετωπίζουμε ως κοινωνικό δικαίωμα, κοινό αγαθό και ζωντανή διαδικασία, με συμμετοχική προσέγγιση και βιώσιμη προοπτική, ώστε:
- Κάθε άτομο και κάθε κοινότητα να είναι φορείς πολιτισμού.
- Η πολιτιστική δημιουργία και διαχείριση να μην περιορίζεται μόνο σε «ειδικούς».
- Να συμμετέχει ολόκληρη η κοινωνία στη διατήρηση, πράξη και διάδοση του πολιτισμού.
Ο πολιτισμός του πeripatos
Για εμάς, που δραστηριοποιούμαστε στον χώρο -είτε αφορά την πολιτιστική κληρονομιά είτε τις σύγχρονες πολιτιστικές πρακτικές-, πολιτισμός σημαίνει σχέση, πράξη και φροντίδα και ότι εργαζόμαστε με:
- πολύπλοκα σύνολα νοημάτων – όχι μόνο αντικείμενα
- ανθρώπους και κοινότητες – όχι μόνο κτήρια ή θεσμούς
- μεταβαλλόμενες ταυτότητες – όχι στατικές δομές
- δυναμικά περιβάλλοντα συμμετοχής, ένταξης και συνδημιουργίας.