The Hasankeyf Workshop
Το The Hasankeyf Workshop είναι μια πρωτοβουλία κοινωνικής ενίσχυσης των γυναικών του Hasankeyf (Κίφας) στην Ανατολική Τουρκία, μέσα από εργαστήρια τέχνης, με στόχο την αυτοέκφραση και την ανάδειξη του ιστορικού χωριού τους.
Tandem
Η λέξη “tandem” στα ελληνικά μπορεί να αποδοθεί ως «παράλληλα», «σε συνεργασία», «σε συνδυασμό». Αυτή είναι και η φιλοσοφία του προγράμματος Tandem Turkey, το οποίο αποτελεί ένα από τα υποέργα της ευρύτερης οικογένειας Tandem for Culture. Δηλαδή, ένα πρόγραμμα πολιτιστικής συνεργασίας που ενισχύει την κοινωνία των πολιτών στην Ευρώπη και τις γειτονικές περιοχές και φέρνει σε επαφή επαγγελματίες του πολιτισμού από διαφορετικές χώρες, για να συνεργαστούν και να παράξουν από κοινού μικρά έργα με μεγάλο αντίκτυπο.
Εναρκτήρια Συνάντηση
Ο πeripatos επιλέχθηκε να συμμετάσχει στο 4ο φόρουμ του Tandem Turkey, και ταξίδεψε στο Şirince, κοντά στην Σμύρνη, για να παρουσιάσει το έργο και τις ιδέες του, να γνωρίσει άλλες ομάδες από την Ευρώπη και την Τουρκία και να συνάψει μία tandem συνεργασία. Η συμμετοχή μας στο φόρουμ μας έφερε κοντά με το άλλο «tandem μισό» μας, τη γυναικεία συλλογικότητα Özgür Kadın Kolektifi, από το Batman της Ανατολικής Τουρκίας.
37 χιλιόμετρα νότια της πόλης Batman, στις όχθες του Τίγρη, βρίσκεται το Hasankeyf, ένας τόπος μοναδικής φυσικής ομορφιάς και ιστορικού πλούτου. Το χωριό, γνωστό από την αρχαιότητα και με σημαντική παρουσία σε βυζαντινά έγγραφα, φιλοξενεί εκατοντάδες μεσαιωνικά μνημεία και χιλιάδες λαξευτά σπήλαια που μαρτυρούν τη μακραίωνη ανθρώπινη παρουσία. Στην πορεία του χρόνου, πέρασε από τη ρωμαϊκή κυριαρχία σε διαδοχικά μουσουλμανικά βασίλεια και υπήρξε πρωτεύουσα των Αρτουκιδών, μέχρι να ενταχθεί στην Οθωμανική αυτοκρατορία. Παράλληλα, αποτέλεσε κόμβο στον Δρόμο του Μεταξιού, με ανεπτυγμένη κεραμική παραγωγή.
Τα τελευταία χρόνια, το Hasankeyf βρέθηκε στο επίκεντρο ενός μεγάλου αναπτυξιακού έργου: της κατασκευής του φράγματος Ilisu. Το έργο αυτό οδήγησε στην απομάκρυνση του πληθυσμού και στη δημιουργία ενός νέου οικισμού, καθώς η παλιά περιοχή καλύφθηκε από τα νερά. Σε αυτό το πλαίσιο, αναδεικνύονται και οι κοινωνικές προκλήσεις της περιοχής, όπως η περιορισμένη συμμετοχή των γυναικών στην εργασία και τα υψηλά ποσοστά σχολικής εγκατάλειψης στα κορίτσια. Η ανάγκη για νέες ευκαιρίες και ασφαλείς χώρους έκφρασης και ενδυνάμωσης υπήρξε καθοριστική για τη σύλληψη και υλοποίηση της παρούσας δράσης.
Το έργο
Θέλοντας να συνδέσουμε την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη των γυναικών με τον αρχαιολογικό χώρο του Hasankeyf, σχεδιάσαμε το πρόγραμμα The Hasankeyf Workshop. Μέσω της διδασκαλίας τεχνών και τεχνικών, παρείχαμε τα εφόδια στις συμμετέχουσες να αναπτύξουν τη δική τους δημιουργική δραστηριότητα, αντλώντας έμπνευση από τον τόπο τους. Η σημασία της συγκεκριμένης πρωτοβουλίας είναι διττή και αντικατοπτρίζει δύο εξίσου βασικές ανάγκες: από τη μία, μέσα από εργαστήρια φωτογραφίας και χειροτεχνιών υποστηρίζουμε την αυτοέκφραση και την προσωπική ανάπτυξη των γυναικών της τοπικής κοινωνίας και από την άλλη, η ίδια η δημιουργικότητά τους γίνεται μέσο ανάδειξης της πολιτιστικής κληρονομιάς του Hasankeyf.
Ο σχεδιασμός του έργου βασίστηκε στις αρχές της Δημόσιας Αρχαιολογίας ή Αρχαιολογία Κοινού (Public Archaeology). Αποτελεί μία προσέγγιση που αποσκοπεί στην ενεργή συμμετοχή του μη ειδικού κοινού στη διασφάλιση και τη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Αρχικά, θέλαμε να ενθαρρύνουμε τις γυναίκες της περιοχής να συμμετέχουν στην ανάδειξη και τη διασφάλιση της ιστορικής αξίας του Hasankeyf, ειδικά λόγω της άμεσης καταστροφής του. Ωστόσο, ο σκοπός του έργου μετεξελίχθηκε σε μία ευκαιρία κοινωνικοποίησης και αυτοέκφρασης των γυναικών.
Συνάντηση Προόδου
Βρεθήκαμε στην Καππαδοκία, με σκοπό να παρουσιάσουμε την πρόοδο της συνεργασίας μας με την γυναικεία συλλογικότητα Özgür Kadın Kolektifi. Επίσης, είχαμε την ευκαιρία να συμμετάσχουμε σε εργαστήρια ενδυνάμωσης της ομάδας και σε άλλες πολιτιστικές και δημιουργικές δραστηριότητες.
Hasankeyf: Οπτική γωνία αυτής
Το έργο ταξίδεψε στην Αθήνα και παρουσίασε τα αποτελέσματά του στην έκθεση φωτογραφίας Hasankeyf: Οπτική γωνία αυτής, στον χώρο του δικτύου μεταναστριών Melissa.
Η δημιουργικότητα και η προσωπική έκφραση των γυναικών, συνηθισμένων στην αφάνεια, συγκεντρώνεται σε αυτή την έκθεση φωτογραφίας, ταξιδεύοντας μας στη ζωή και στις ομορφιές της Ανατολίας, μέσα από τη ματιά τους. Παράλληλα, προβάλλεται το μικρού μήκους ντοκιμαντέρ Atölye’de/ Στο εργαστήριο, μία παραγωγή επίσης του έργου. Στο ντοκιμαντέρ διεισδύουμε στον κόσμο των γυναικών του Hasankeyf, όπως οι ίδιες μας τον αποκαλύπτουν, καθόλη τη δημιουργική διαδικασία των εργαστηρίων.
Απολογιστική Συνάντηση
Η ομάδα μας παρουσίασε στην Οδησσό τα αποτελέσματα του έργου σε μία δραστήρια κοινότητα επαγγελματιών του πολιτισμού και της κοινωνίας των πολιτών! Με έναν απολογισμό τόσο του έργου, όσο και της συνεργασίας μας με την συλλογικότητα Özgür Kadın Kolektifi, ολοκληρώσαμε τη δράση μας στο Hasankeyf. Όμως, οι πολιτικές και πολιτιστικές εξελίξεις στην περιοχή συνεχίζονται και η διάσωση αυτού του ιστορικού τόπου αποτελεί προτεραιότητα. Το τέλος αυτού του έργου σηματοδοτεί ταυτόχρονα και μία αρχή για νέες συνεργασίες με τη μεγάλη οικογένεια του Tandem for Culture.
Συνεργάτες
Το έργο The Hasankeyf Workshop συνδιοργανώνεται από την κοινωνικο-πολιστισμική εταιρεία πeripatos και τον γυναικείο συνεταιρισμό Özgür Kadin Kolektifi, που εδρεύει στην πόλη Batman της Τουρκίας, με την υποστήριξη της αστικής μη κερδοσκοπικής εταιρείας Diadrasis και το πρόγραμμα Tandem Turkey. Η στρατηγική αυτή συνεργασία αναπτύχθηκε μέσα από κοινά ενδιαφέροντα για την ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς και την ενίσχυση του ρόλου της γυναίκας στην προστασία και διαχείρισή της.
Το πρόγραμμα Tandem Turkey αποτελεί μία πρωτοβουλία των οργανισμών European Cultural Foundation (Άμστερνταμ), MitÖst (Βερολίνο) και Anadolu Kültür (Κωνσταντινούπολη), και χρηματοδοτείται από το Stiftung Mercator (Έσσεν).
Τέλος, ευχαριστούμε θερμά τον Hüseyin Eryurt από την ΜΚΟ Turkey’s Culture Routes Society για τη συμβουλευτική του υποστήριξη στο εγχείρημά μας.